JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Wat je moet weten over de Smurfen

De Smurfen zijn wereldberoemd. Al sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw vonden kinderen uit heel de wereld kleine smurfenbeeldjes bij de ontbijtgranen en in chocolade eitjes. Op die manier, en via de tekenfilms die in de jaren ’80 wereldwijd werden uitgezonden, traden de kleine blauwe wezentjes letterlijk binnen in het leven van een hele generatie.

Maar wist je dat ze eigenlijk in België geboren werden als striphelden? En dat ze oorspronkelijk slechts nevenpersonnages waren in een andere reeks?

De geboorte van de Smurfen

Peyo, die eigenlijk Pierre Culliford heette, werd geboren in Brussel in 1928. Al erg jong belandde hij in de wereld van de animatiefilm, als hulpje bij één van de eerste Belgische tekenfilmstudios, de C.B.A., of “Compagnie Belge d’Animation”. Na de Tweede Wereldoorlog en het failliet van de C.B.A. gaat hij zich toeleggen op stripverhalen. Hij tekent Poesie, Steven Sterk, Jakke en Silvester en Johan en Pirrewiet. Het is een episode van deze laatste reeks dat uiteindelijk de Smurfen geboren worden in 1958.

Johan en Pirrewit

Dat gaat zo: Johans vriend Pirrewiet, die dol is op muziek, koopt in “De Fluit met Zes Smurfen” van een koopman een fluit, die magische krachten blijkt te hebben. Als de twee helden op zoek gaan naar de makers van dit instrument, komen ze na vele omzwervingen terecht in het Onzalige Land. Daar ontmoeten ze de Smurfen, die in paddestoelen wonen en allen 100 jaar oud zijn, behalve de Grote Smurf, die is er 542.

Hoewel er meteen een vriendschap ontstaat tussen Johan en Pirrewiet en de blauwe dwergen, verdwijnen de Smurfen na dit avontuur terug uit hun leefwereld. Het is pas later dat Peyo de Smurfen opnieuw opvoert op vraag van de lezers in kleine plooiboekjes, de zogenaamde microverhalen, om hen ook zelfstandige avonturen te laten beleven.

Het succesrecept

Eén van de bijzonderste uitvindingen van het smurfenuniversum is ongetwijfeld de taal, waarmee lezers al snel gingen spelen. In het Smurfendorp kan je elk zelfstandig naamwoord, elk bijvoeglijk naamwoord en zelfs elk werkwoord vervangen door smurf. Maar je kan nooit een hele zin versmurfen: er zijn net voldoende woorden of elementen in de context die duidelijk maken wat de Smurfen bedoelen. Al zorgt de taal ook onder Smurfen soms voor spraakverwarring, zoals je op deze afbeelding ziet.  Smurfen Noord-Zuid

Hoewel Peyo bij de creatie van zijn wezentjes inspiratie haalde bij bijvoorbeeld de zeven dwergen, valt toch vooral hun originaliteit op. Haarloos, blauw, rond en vriendelijk: ze lijken in niets op de voorstellingen van klassieke monsters, buitenaardse wezens of andere dwergjes. Peyo gaf hen een totaal uniek uiterlijk: drie appels hoog, en met een schattig staartje. Ook het Smurfendorp en het bos in het Onzalige Land zijn erg apart, en hebben zich daardoor in het collectieve geheugen genesteld.

Samen Smurf: verborgen boodsmurfen

Wie denkt aan de Smurfen denkt in eerste instantie misschien aan een totale fantasiewereld, die niks te maken heeft met de werkelijkheid. Toch stopte Peyo ook boodschappen voor zijn jonge lezers in de verhalen. In “Smurfe koppen en koppige smurfen” bijvoorbeeld wordt het dorp in twee gedeeld omdat de Noord- en Zuidsmurfen lichtjes anders beginnen te spreken. Dit leidt tot allerlei wantoestanden, en er wordt uiteindelijk zelfs een gracht in het dorp gegraven. Peyo verwees in dit verhaal duidelijk naar de verdeling van België in twee taalgebieden: voor hem moest België één blijven, omdat alle Belgen, net als de Smurfen, uiteindelijk toch erg op mekaar lijken.

Belangrijker dan deze occasionele verwijzingen zijn de waarden die in de vrolijke verhalen domineren. Hoewel de kleine Smurfjes apart erg zwak zijn tegenover de listen van Gargamel en gevaren van de natuur, zijn ze die bedreigingen door samen te werken toch altijd te slim af. En daarnaast valt ook op dat samenleven in gemeenschap, ondanks alle karakterverschillen tussen mopperaars en betweters, uiteindelijk aangenaam is. De Smurfen genieten van het leven, van lekker en veel eten, muziek en feest, van grapjes en van mekaar.

door Tine Anthoni (Brussels Comics Art Museum)