JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Waarom rijden ze in Engeland aan de andere kant van de weg?

Je hebt het vast al eens gezien op televisie of misschien wel op vakantie: in sommige landen rijden de auto’s aan de linkerkant van de weg. Het stuur van auto’s uit die landen bevindt zich dan ook aan de rechterkant. Rijden die landen aan de andere kant van de weg omdat ze dat leuker vinden? Of zijn wij het die aan de andere kant van de weg rijden? 

Het stuur van Mr.Bean, een Engelsman, bevindt zich aan de rechterkant van de auto

De keuze tussen links en rechts is er niet zomaar vanzelf gekomen en was evenmin een willekeurige keuze. De eerste regels hierover dateren trouwens al van lang voor de uitvinding van de auto! In de middeleeuwen, toen de ridders zich te paard verplaatsten, reden de meeste mensen links. De meeste mensen zijn immers rechtshandig, en voor ridders was het op die manier gemakkelijker om snel naar hun zwaard te grijpen wanneer ze een tegenligger moesten bevechten.

Rechtshandige ruiters
Het gebruik veranderde vanaf de 18e eeuw wanneer de paardenkoetsen meer en meer in het straatbeeld begonnen op te duiken. Ook hier speelde de rechtshandigheid een rol: de meeste koetsiers hielden hun zweep met hun rechterhand vast en de teugels met hun linkerhand, waardoor het voor het besturen van de koets makkelijker was om aan de linkerkant van de koets te zitten en op de rechterkant van de baan te rijden. Dat is tegenwoordig bij auto’s net hetzelfde: in landen waar rechts wordt gereden, bevindt het stuur zich ook links en de koppeling rechts.
Van een eenheid van regels was er echter nog geen sprake, want vóór de Franse Revolutie in 1789 reisden de mensen van adel… aan de linkerkant. Deze sociale klasse werd na de Franse Revolutie echter het mikpunt van geweld, waardoor ook zij de rechterkant van de weg verkozen om niet te veel in de belangstelling te lopen. Tegen het einde van de 18e eeuw reden alle Fransen dus rechts.

Napoleon Bonaparte
Niet veel later kwam in datzelfde Frankrijk een zekere Napoleon Bonaparte aan de macht. Napoleon legde het rechtsrijden officieel vast in Frankrijk en verplichtte daarna ook elk land dat hij veroverde om rechts te rijden. Engeland is een van de landen waar hij nooit aan de macht kwam, vandaar dat ze daar nooit rechts hebben gereden. Landen als Oostenrijk-Hongarije en Portugal bleven oorspronkelijk ook eerst vasthouden aan het linksrijden, maar ook zij zijn na de Eerste Wereldoorlog overgeschakeld naar rechts. 
In de loop der jaren zijn heel wat landen overgestapt naar het rechtsrijden, waardoor nu zo’n 65% van de wereldbevolking rechts rijdt. Dat veel landen zijn blijven vasthouden aan het linksrijden heeft te maken met het kolonialisme: toen Groot-Brittannië het linksrijden in 1835 verplicht maakte, waren landen als India, Pakistan, Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika nog Britse kolonies. Deze landen zijn nu wel allemaal onafhankelijk, maar naast de landstaal hebben ze nog iets anders geërfd van de Britten: het linksrijden.

 
Een overzicht van het wegverkeer op aarde. Rood is linksrijdend, groen is rechtsrijdend

Amerikaanse auto’s
Een andere belangrijke factor in de opmars van het rechtsrijden was de enorme populariteit van Amerikaanse auto’s: het stuur van deze vrij betaalbare auto’s stond aan de linkerkant, waardoor veel landen na de Tweede Wereldoorlog overgingen op rechtsrijden om de import te vergemakkelijken. Het Oceanische eiland Samoa draaide de rijrichting in 2009 dan weer van rechts naar links om de import van goedkope auto’s uit Australië en Nieuw-Zeeland (waar links gereden wordt) te vergemakkelijken.
De Zweden schakelden in 1967 over naar rechts omdat zij de enige waren op het Europese vasteland die nog links reden – sindsdien rijden in Europa enkel nog Groot-Brittannië, Ierland, Cyprus en Malta links. Zondag 3 september 1967 staat in Zweden bekend als Dagen H, de dag waarop de rijrichting veranderde van links naar rechts (de H staat voor Högertrafik, wat in het Zweeds Rechts verkeer betekent). Net als in de andere landen zorgde deze wissel voor een heleboel chaos: de verkeersborden moesten naar de andere kant van de weg verplaatst worden, de pijlen moesten gespiegeld worden gemarkeerd en rotondes werden voortaan niet meer met de klok mee opgereden, maar tegenwijzerzin. 

 

3 september 1967: Zweden schakelt over van links- naar rechtsrijden

Twee richtingen in België
Elk land heeft dus zijn eigen motieven gehad om te kiezen voor links- of rechtsrijden, en quasi elk land is minstens éénmaal in zijn geschiedenis van kant veranderd. Vaak ook om voor eenheid te zorgen, want niet zelden werd er in het ene deel van een land links gereden en in het andere deel rechts. In Spanje bijvoorbeeld werd er tot 1924 rechts gereden in Barcelona en links in Madrid, maar ook in België duurde het tot 1899 vooraleer iedereen rechts reed. Zeven provincies reden oorspronkelijk links, enkel Henegouwen heeft altijd rechts gereden (door de nabijheid van Frankrijk). In Brabant was de situatie dan weer gemengd: Brussel reed rechts, maar Leuven links.
Regelmatig komt de vraag terug wat nu het veiligste is: links of rechts rijden. Verschillende studies tonen echter aan dat de keuze voor links of rechts eigenlijk een vrij arbitraire keuze is. Als we een kijkje nemen op de lijst van verkeersveilige landen in Europa, zien we in de top-5 drie rechtsrijdende (Nederland, Zweden en Denemarken) en twee linksrijdende (het Verenigd Koninkrijk en Malta) landen. De ene rijrichting is dus niet per definitie veiliger dan de andere.

door Michael Delbeke