JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Paling van paardenhaar?

Sommige mensen vinden het belangrijk om te weten waar hun eten vandaan komt. Ze willen weten waar de koe van hun biefstuk geslacht is, uit welk land hun groenten werden overgevlogen en in welke zee hun vis gevangen werd. Dat zal voor paling in ’t groen niet altijd gemakkelijk geweest zijn, want pas in de 20e eeuw konden wetenschappers achterhalen hoe deze gladde visjes geboren worden! Vooraleer die duidelijkheid er was, deden de wildste geruchten de ronde. In de middeleeuwen dacht men zelfs dat de paling ontstaan was uit paardenhaar dat toevallig in het water was gevallen – met excuses voor het mogelijke verlies van uw eetlust.

 
Een paling in het water. Eeuwenlang zijn wetenschappers op zoek gegaan naar babypalingen.

Geen babypalingen te bespeuren
De paling was al gekend door de Grieken en de Romeinen, maar geen enkel volk slaagde er ooit in om te ontdekken waar hij vandaan kwam omdat er nooit babypalingen werden gevonden. Werden deze vissen dan geboren als volwassene, zonder ouders? Zelfs de bekende Griekse wetenschapper Aristoteles boog zich over de kwestie, en besloot dan maar dat de paling ontstaat uit modder, zónder tussenkomst van ouders. De Romeinse natuurkundige Plinius hield het dan weer op het verhaal dat de paling het resultaat was van paardenhaar dat toevallig in zee was gevallen. Allemaal gekke theorieën natuurlijk, maar niemand slaagde erin om wél een zinnig antwoord te geven op de vraag waar de paling zich voortplantte.
Tot er ene Johannes Schmidt iets meer licht in de duisternis bracht. Schmidt was een Deense bioloog die werkte in het laboratorium van Carlsberg, bekend van het gelijknamige biermerk. Schmidt had een grote passie voor de paling en kreeg van zijn werkgever een beurs om twee jaar lang de oceanen te gaan onderzoeken op zoek naar de broedplaats van de paling. Daarop voer de Dana-expeditie tussen 1928 en 1930 enkele keren de Atlantische Oceaan op en af. Schmidt gooide daarbij zeer fijne netten in het water om de larven van de Europese paling te vangen. Hij ontdekte dat de larven van west naar oost in omvang toenamen, en concludeerde daaruit dat de geboorteplaats van de Europese paling aan de westkant van de Atlantische Oceaan moest liggen. En effectief: het allerkleinste exemplaar van de palinglarve werd gevonden in de Sargassozee, in de buurt van het eiland Bermuda en niet ver van de Verenigde Staten.

 
De Sargassozee, de geboorteplek van de Europese paling

Migratievis
Om uiteindelijk in de Europese wateren te belanden, moeten de larven meteen beginnen aan een lange reis: kort na hun geboorte drijven ze met een van de zeestromen naar de kusten van Europa. Deze reis duurt gemiddeld twee tot drie jaar, dus wanneer ze aankomen in Europa zijn de kleine larfjes uitgegroeid tot palinkjes van 5 à 6 centimeter. De palingen komen met miljoenen tegelijk aan in Europa, waar ze de zoute oceaan inruilen voor zoetwaterige rivieren – gaande van Noorwegen tot de Afrikaanse noordkust en zelfs de Middellandse Zee. In dat zoete water brengen ze dan ook het grootste deel van hun leven door.
Maar niet alle palingen blijven voor de rest van hun leven in Europa, want in de Sargassozee moeten er natuurlijk wel nieuwe palinglarven geboren worden om de uitsterving van het ras te vermijden. Op een bepaalde leeftijd verandert de paling in een schierpaling: hij krijgt een dikker vel, de ogen worden groter en de verbinding tussen slokdarm en maag groeit dicht. De paling kan in dit stadium niet meer eten en weet dan dat het tijd is om terug te keren naar de Sargassozee om zijn eitjes – niet minder dan tien miljoen! – af te zetten. De paling legt hiervoor opnieuw 6000 kilometer af naar zijn geboorteplek, ditmaal zonder te eten. Een echte migratievis!

door Michael Delbeke