JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Koning Arthur op de Noordpool

In 1577 kreeg de Engelse geleerde John Dee de wereldkaart van Gerard Mercator te zien. De kaart dateerde al uit 1569 en was het neusje van de zalm. De meridianen en parallellen waren nu rechte lijnen die elkaar loodrecht sneden. Dat werd de mercatorprojectie genoemd, een systeem dat nog altijd gebruikt wordt bij het tekenen van landkaarten.

Maar wat John Dee vooral interesseerde was het kleine aparte kaartje dat onderaan links op de grote kaart getekend stond. Het stelde de Noordpool voor. In die tijd geloofde men dat er in het midden van de Noordpool een reusachtige berg stond die eigenlijk een grote magneet was. Dat was zo gek nog niet bekeken want zo kon je de werking van het kompas verklaren!

Mercator had die magneetberg natuurlijk op het kaartje gezet, maar er lagen ook nog vier eilanden omheen die gescheiden werden door vier grote rivieren. Op één ervan woonden hele kleine mensen. Pigmeihichabitant, hier wonen pygmeeën had Mercator erbij geschreven. Maar nog vreemder was de tekst die in een kadertje stond. Daarin stond te lezen dat koning Arthur de Noordpool veroverd had! Een zekere Jacobus Cnoyen zou in Noorwegen zelfs iemand ontmoet hebben die afstamde van het gevolg van koning Arthur.

Magneetbergen en pygmeeën op de Noordpool wilde John Dee er gerust bijnemen, maar Koning Arthur? Daar moest hij het fijne van weten. En dus schreef hij naar Mercator om hem te vragen wat zijn bronnen waren. Hij kende Mercator want ze waren hele goede vrienden geweest toen Dee aan de universiteit van Leuven studeerde.

De Engelse geleerde wiskundige, filosoof, astronoom en astroloog John Dee (1527-1609) was ook een magiër. Later vertellen we nog meer over hem.

De wereldkaart van Mercator. Links onderaan staat het kleine kaartje van de Noordpool.

Een ingekleurde versie van het kleine kaartje met de vier stromen, de vier eilanden en de magneetberg die Rupes Nigra werd genoemd.

 

DE BRIEF VAN MERCATOR UIT 1577

Mercator antwoordde dat hij zijn informatie haalde uit het itinerarium, een reisbeschrijving van Jacobus Cnoyen. Jammer genoeg was dat boek zoek geraakt. Het is nooit teruggevonden. Gelukkig had Mercator een heleboel notities gemaakt en die waren er nog wel. Zo kon hij John Dee vertellen dat Cnoyen er zoveel van wist omdat hij twee boeken bezat waar het allemaal in stond.

Het eerste was de Inventio Fortunatae, dat betekent gelukkige ontdekking. Maar ook dat boek was nergens meer te vinden. We kennen het enkel door wat Cnoyen erover kwijt wilde. Het was een reisverslag uit de veertiende eeuw van een Engelse monnik die beweerde dat hij op de Noordpool geweest was. Hij beschreef de magnetische rots en de vier rivieren tussen de vier eilanden. Daar stond zo’n sterke stroming dat het water alle schepen meesleurde tot aan de grote rots en daar was een vreselijke draaikolk die alles de diepte in trok.

Het tweede boek had ook een Latijnse titel en heette Gestae Arthuri, de Daden van Arthur.

Dat vertelde de wonderlijke avonturen van koning Arthur die in het jaar 530 de Noordpool veroverde. Dat moet geen eenvoudige klus geweest zijn met die woeste rivieren en die draaikolk.En dan kwamen ze ook nog eens reuzen tegen van wel zeven meter lang (23 voet schrijft Mercator).

Maar ook dit boek met de wonderlijke avonturen van koning Arthur was spoorloos …

Dit hele verhaal lijkt absolute nonsens. Het kan gewoon niet waar zijn want de Noordpool ziet er helemaal zo niet uit. En koning Arthur is op zijn minst een twijfelachtig geval. Maar de mensen uit die tijd geloofden dat Arthur echt bestaan had en de Noordpool was voor hun even onbekend gebied als een pas ontdekte planeet voor ons. Dus alles kon. Trouwens in 1492 baseerde de Duitser Martin Behaim zich op de informatie uit de Inventio Fortunatae om de Noordpool te tekenen op zijn aardglobe. En de Nederlander Johannes Ruysch deed in 1507 hetzelfde toen hij zijn wereldkaart tekende.

Er was nog een belangrijke reden waarom John Dee zo geïnteresseerd was in de Noordpool en koning Arthur. De Engelsen zochten koortsachtig naar de Noordwestelijke Doorvaart die de Atlantische met de Grote Oceaan moest verbinden. Ze waren ervan overtuigd dat die ergens aan de Noordpool te vinden was. Die doorvaart zou heel belangrijk geweest zijn voor de handel, want dan konden schepen zo de Grote Oceaan bereiken, en hoefden ze niet rond het hele Amerikaanse continent te varen. Dankzij de brief van Mercator kon John Dee nu bewijzen dat koning Arthur de Noordpool veroverd had. Aangezien toenmalige koningin Elisabeth I de opvolgster was van de legendarische koning, betekende dit dat de Noordpool van Engeland was, en dat de Engelsen de doorvaart in handen hadden. Maar die zeeroute werd nooit gevonden.

Pas in 2007, met het opwarmen van de aarde en het afsmelten van de ijskap werd die route bevaarbaar.

Gerard Mercator werd geboren in Rupelmonde in 1512 en overleed in Duisburg (Duitsland) in 1594.

John Dee schreef de brief van Mercator letterlijk over in zijn rapport voor de Engelse regering en hij maakte ook nog enkele opmerkingen in de rand. Ook dit waren we bijna kwijt want in 1731 werd het manuscript door brand beschadigd. Wat gered kon worden ligt nu in het British Museum in London. Dit is een bladzijde uit het rapport. Inventio Fortunatae, de titel van het verdwenen boek, staat in hoofdletters geschreven.

De echte Noordwestelijke Doorvaart, die door de opwarming van de aarde en het afsmelten van de poolkap langzaam vrijkwam.

 

door Lode Melis