JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Iedereen wetenschapper!?

Met de slogan “Iedereen wetenschapper” brengt het tijdschrift EOS Wetenschap het wetenschappelijk onderzoek tot in je eigen achtertuin of woonkamer. Het is een Belgisch initiatief, maar wereldwijd is het idee van Citizen Science (wetenschappelijke projecten met hulp van burgers) in opmars. De website bundelt al die projecten in een gemakkelijk overzicht.

Hoog tijd dus om even ons licht op te steken bij de projecten rond sterrenkunde en ruimtevaart. De ultieme droom van elke amateur astronoom om zelf een nieuw hemelobject te ontdekken en je naam vereeuwigd te zien tussen de sterren, komt zo misschien wat dichterbij. Toen Hanny van Arkel in 2007 deelnam aan het project Galaxy Zoo vond ze een heel vreemde vlek op een foto, onder een sterrenstelsel (zie foto onder). Eigenlijk was het haar opdracht om de sterrenstelsels op de foto’s te classificeren (spiraal, balkspiraal, elliptisch, onregelmatig, …), maar die vreemde vlek trok haar aandacht.

Credit: NASA, ESA, W. Keel, Galaxy Zoo Team (Hubble Space Telescope, via www.hannysvoorwerp.com/3-voorwerp)

De wetenschappers van Galaxy Zoo raakten ook geïnteresseerd in Hanny’s Voorwerp en spitten het wat verder uit. Het bleek een gaswolk en licht-echo te zijn. De straling van het voorwerp lijkt op de straling in het centrum van een melkwegstelsel, alleen ontbreekt hier het melkwegstelsel zelf. Zelfs Hubble Space Telescope richtte er zijn blik op.

Heb je zin om Hanny achterna te gaan? Neem dan eens een kijkje bij de volgende projecten. Je beslist zelf hoeveel tijd je er wil in steken.

 

Zoek zonnevlekken

Jouw taak kun je uitvoeren vanaf eender welke computer. Je krijgt zonnevlekken te zien en moet de meest complexe er uit halen. Computer kunnen die klassering nog niet aan, dus hoe meer mensen er mee doen, hoe sneller de onderzoekers een beeld krijgen van de evolutie van zonnevlekken. Het onderzoek is ook voor het dagelijkse leven op aarde belangrijk: veel zonnevlekken wijzen op een actieve zon, met explosies van energie die de radiocommunicatie en satellieten kunnen verstoren. Een actieve zon levert de polen ook het beroemde poollicht op.

Bron: NASA en poollicht bron US Air Force, Senior Airman Joshua Strang

 

Vind de dansende sterrenstelsels

Ook voor dit project krijg je heel wat foto’s voorgeschoteld. Je helpt mee om draaiende sterrenstelsels te classificeren: draait het stelsel in een L, U, S of helemaal niet? Sterrenstelsels draaien als gevolg van de zwaartekracht van andere stelsels in de buurt. Een sterk verdraaid stelsels wijst op een recente interactie (botsing) met een ander stelsel. Het Koreaanse project omvat 10.000 foto’s.

Bron: Hubble Space Telescope

 

Kijk naar de geboorte van sterren

Het lijkt een constante te zijn in sterrenkundig onderzoek: je krijgt opnieuw foto’s te zien, dit keer in infrarood licht. Ze zijn gemaakt door de Spitzer Space Telescope. Op de foto duid je dan gaswolken, sterrenhopen, sterrenstelsels of vreemde groene objecten aan. Ook opvallende zaken die je niet kunt benoemen, mag je aanduiden. Dit project omvat enkel foto’s van onze eigen Melkweg, maar met jouw aanduiding hopen wetenschappers de geboorte en de dood van sterren en sterrenstelsels beter te begrijpen.

De bekendste kraamkamer van sterren is de Paardenkopnevel. Bron Hubble Space Telescope

 

Bestrijd kanker in je ruimtevaartuig

Eigenlijk heeft dit onderzoek niets met ruimtevaart te maken. Het is alleen de omkadering van het spelletje op je smartphone. Je raast in een ruimtetuig door de Melkweg en zoekt het mysterieuze element Alpha. Maar terwijl je dit doet, help je de genetische informatie van duizenden tumoren te structureren. Onze genen bestaan slechts uit 4 chemische bouwstenen, aangeduid met A, C, G en T. Kanker laat zich in de genen zien als een foute combinatie of als letters die ontbreken of toegevoegd werden. Ook hier blijkt het menselijk brein veel krachtiger en efficiënter dan een computer. Heerlijk toch, als je door te spelen zo’n belangrijk onderzoek vooruithelpt!

Bron: Guerrilla Tea uit Dundee, Schotland.

 

Duid kraters op Mars aan

Ook hier werkt het onderzoek met foto’s, dit keer van de rode planeet. Door zoveel mogelijk kraters aan te duiden, kunnen onderzoekers de leeftijd van die gebieden bepalen. Dat komt omdat Mars veel meer inslagen kent in vergelijking met de aarde, maar ook omdat er weinig geologische activiteit is. Kraters kunnen dus ook niet zo makkelijk verdwijnen. NASA vraagt de hulp van burgers omdat er heel veel foto’s beschikbaar zijn. Zo kan het onderzoek sneller verlopen.

Een detail van het Marsoppervlak, in het Siloe Patera gebied. Bron: ESA/DLR/FU Berlin

 

Breng lichtvervuiling in kaart

Voor dit project mag je ’s nachts naar buiten! Je bestudeert een bepaald sterrenbeeld en vergelijkt wat jij aan de nachtelijke hemel ziet, met wat er op het kaartje van de onderzoekers aangeduid staat. Welke sterren zie jij wel, welke niet? Met dit onderzoek meet men wereldwijd de lichtvervuiling. Storend licht is niet alleen vervelend voor sterrenkijkers, maar het heeft ook gevolgen voor het leefritme van mens en dier.

door Tine Simoens