JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Grote en kleine raadsels in de ruimte

Pluimen op Mars

In 1997 en later opnieuw in 2012 hebben sterrenkundigen mysterieuze pluimen gezien in de dampkring van Mars. De pluimen gaan zo’n 250 kilometer hoog en ontstaan op enkele uren tijd. Ze blijven soms tien dagen lang zichtbaar. Wetenschappers hebben nu twee verschillende theorieën die de pluimen kunnen verklaren. Voorlopig is nog niet duidelijk welke theorie klopt.

1. IJskristallen en stofdeeltjes weerkaatsen zonlicht in een soort wolken in de Marsatmosfeer. Als dit klopt, moeten we tegelijk ook onze bestaande modellen over de werking van de dampkring op Mars grondig aanpassen ...

2. We zien een aurora, poollicht op Mars. Net als de aarde heeft Mars een magnetisch veld. Waar dat magnetisch veld afwijkt door een bombardement aan geladen deeltjes van de zon, kan poollicht ontstaan.

Gelukkig zal de ESA (Europese Ruimtevaartorganisatie) in 2016 de ExoMars Trace Gas Orbiter uitsturen, die de atmosfeer van Mars grondig zal onderzoeken. Die zou ons een duidelijk antwoord moeten geven.

Zal deze ExoMars Trace Gas Orbiter binnenkort een verklaring kunnen geven voor de mysterieuze pluimen op Mars?

 

Donkere materie/energie

De wetenschappers zijn er nog lang niet. Is er nu wel of geen donkere materie? Of moeten we spreken van donkere energie? Voorlopig weten we het nog niet. In de sterrenkunde en met behulp van de ruimtevaart probeert men op al die vragen een antwoord te geven.

Het probleem van de donkere materie/energie is een vrij groot en complex probleem. Er werken daarom ook veel mensen tegelijk aan, en ze krijgen daarbij hulp van de XMM Newton satelliet die sinds 1999 in een baan om de aarde cirkelt. XMM-Newton “kijkt” met een bril van röntgenstraling (X-straling) naar verre sterrenstelsels. Door naar röntgenstraling te kijken, is XMM in staat om te kijken hoe “lege vlekken” de omringende sterren en sterrenstelsels beïnvloeden. Die lege vlekken lijken dan wel leeg, maar zijn het helemaal niet!

Wanneer wetenschappers de massa van een sterrenstelsel bepalen, verwacht men dat daarbij een bepaalde hoeveelheid röntgenstraling hoort, uitgestuurd door de hete gassen in het sterrenstelsel. XMM vindt bijvoorbeeld bij de Perseus cluster dat er vijf maal meer röntgenstraling uitgestuurd wordt, dan de verwachting op basis van de massa. Dus daar moet heel wat meer massa aanwezig zijn. Alleen kunnen wij dit voorlopig nog niet waarnemen. Wetenschappers gaan er nu van uit dat dit de donkere materie is.

Maar er is een probleem: de metingen van XMM-Newton zijn niet gemakkelijk om te interpreteren. Wetenschappers zijn het dan ook nog niet eens over de betekenis van de nieuw verzamelde informatie. Zo levert dit soms meer nieuwe vragen dan antwoorden op. Het raadsel zal morgen waarschijnlijk nog niet opgelost zijn en dus blijft men ijverig zoeken.

De Perseus cluster stuurt vijf maal meer röntgenstraling uit dan verwacht op basis van de massa.

 

Heldere vlekken op Ceres

Dawn is een ruimtetuig van de NASA dat in 2007 op missie vertrok naar Vesta en Ceres, twee dwergplaneten in ons zonnestelsel. Sinds zijn aankomst eind december 2014 neemt Dawn heel gedetailleerde foto’s van het oppervlak van Ceres.

Het ruimtetuig is zo’n 83.000 km weg van Ceres en kan foto’s nemen waarbij 1 pixel 8 km breed is. Op de foto’s vallen heldere vlekken op. Ze zijn helder omdat die plaatsen duidelijk meer zonlicht terugkaatsen dan andere delen van Ceres. Maar onderzoekers hebben geen flauw idee welke stof voor die grotere terugkaatsing zorgt. Ze hebben wel goede hoop op een antwoord, want Dawn is van plan om in een baan om Ceres te komen vanaf de lente van 2015. Wie weet kun je binnenkort al een verklaring voor de heldere vlekken vinden door te surfen naar http://dawn.jpl.nasa.gov/!

De heldere vlekken op Ceres kaatsen meer zonlicht terug dan de andere delen. Welke stof hiervoor zorgt, is nog een raadsel.

Door Tine Simoens