JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

De trage emmer water

Je hebt waarschijnlijk wel eens geprobeerd een emmer water rond te zwieren, zelfs boven je hoofd, zonder dat het water eruitviel. Als je het niet meer goed herinnert, doe het dan nog maar eens.

Voor een ander proefje dat op dezelfde basis steunt als dat met de emmer, heb je een hard hol buisje nodig (bijvoorbeeld een buisje waarin ze elektriciteitsdraden in de muur of onder de vloer stoppen). Door dat buisje steek je een touw. Aan de bovenkant hang je een gewichtje. Aan de onderkant bevestig je het dubbele van dat gewicht aan de bovenkant. Neem bijvoorbeeld drie gelijke blokjes waarvan je één bovenaan hangt en twee onderaan. Hou de buis rechtop en laat het bovenste gewichtje cirkels maken (door gewoon met het bovenste deel van de buis te draaien).

Hoe kan je het proefje met de emmer verklaren? Wat stel je vast bij het experiment met de buis en de gewichtjes? Wat hebben deze twee proefjes met elkaar te maken?

Waarschijnlijk heb je nu “middelpuntsvliedende” of “middelpuntsvliegende” kracht gezegd? Vroeger sprak men inderdaad over die kracht, maar het is een schijnkracht. Ze bestaat niet echt. Hoe kunnen we het proefje met de emmer dan wel uitleggen? Simpel, met de traagheid, waarbij er twee belangrijke regels zijn:
Een lichaam dat in rust is, wil in rust blijven. En een lichaam dat in beweging is, wil in beweging blijven.

Je kan zeggen dat het water in beweging is, het is een cirkel aan het maken. Het water wil die beweging, die snelheid, behouden. Het wil niet zomaar ineens naar beneden vallen.

Bij de tweede proef trekt het lichtste gewicht het zwaarste naar omhoog. Dit komt doordat het lichtste gewicht in beweging is en in beweging wil blijven. Het wil de cirkel blijven maken, dus het zal niet zomaar naar beneden vallen. Integendeel: het wil zelfs nog een grotere cirkel beschrijven en trekt zo het onderste gewicht omhoog. Dit is eigen aan de cirkelbeweging. Denk maar aan een kermisattractie: als je in een snel rad zit, word je ook naar buiten geduwd.

Bron: “De proefjeskoffer”, Winadoe vzw - http://users.telenet.be/Winadoe/