JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

De platte aarde

Je hoort soms vertellen dat de mensen vroeger dachten dat de aarde een platte schijf was en geen ronde bol. Dat klopt niet helemaal.
De geleerden hebben altijd geweten dat de aarde bol was. Dat wil niet zeggen dat daarom iedereen het wist. Kennis was meestal voorbehouden aan geleerden. Maar we gaan er wel van uit dat op het einde van de middeleeuwen (einde veertiende eeuw) iedereen wist dat de aarde een ronde bol was.

De Griekse geleerde en wiskundige Pythagoras leefde in de zesde eeuw voor onze tijdrekening en hij wist al dat de aarde bol was. We vonden ook een afbeelding uit het jaar 50 van een wereldbol. Eerst dacht men dat het een zonnewijzer was maar het is wel degelijk een afbeelding van onze bolvormige wereld en het bewijst dat de Romeinen dat toen ook al wisten. De afbeelding stond op een muurschildering in de Boscoreale villa, vlak bij Pompeï (Napels, Italië). Dat staat te lezen in het reusachtige werk over de geschiedenis van de cartografie van John Brian Harley en David Woodward. Ze begonnen eraan in 1987 en het werden maar liefst acht boekdelen. De eerste drie staan online. Je kan ze raadplegen op: www.press.uchicago.edu/books/HOC/index.html. Vooral de afbeeldingen van de oudste kaarten zijn keileuk!


De Romeinse wereldbol uit het jaar 50.

Ook in de middeleeuwen wisten de geleerden dat de aarde rond was. Er bestaan voldoende afbeeldingen in oude handschriften die dat bevestigen. Zo is er eentje uit de veertiende eeuw die twee mannen toont die op een wereldbol staan en in tegenstelde richting gaan. Als ze dezelfde koers aanhouden zullen ze elkaar aan de andere kant van de bol tegenkomen.


De miniatuur uit het veertiende-eeuwse handschrift van Gautier de Metz, met de twee mannen op de wereldbol die elkaar op de onderkant tegenkomen.

 

En toch hoor je nog altijd vertellen dat de mensen vroeger dachten dat de aarde plat was. Hoe komt dat?

Dat idee komt uit de negentiende eeuw. Zo dook in 1888 de Flammarion Gravure op. Die heet zo omdat die gravure voor het eerst opdook in een boek van Camille Flammarion over populaire weerkunde: L'atmosphère: météorologie populaire. Volgens het bijschrift stelt de afbeelding een middeleeuwer voor die het punt ontdekt waar hemel en aarde elkaar raken. Dus, volgens die man was de aarde een platte schijf. Wanneer je die afbeelding bekijkt lijkt ze heel oud te zijn en in 1983, een kleine honderd jaar later, werd ze gebruikt als cover voor het boek van Daniel Boorstin De Ontdekkers. Er stond bij dat het om een houtsnede ging uit de zestiende eeuw. Die afbeelding is grondig onderzocht en wat blijkt nu? Camille Flammarion heeft ze zelf gemaakt! Hij was op zijn twaalfde in de leer geweest bij een graveur en blijkbaar had hij talent.

Eerlijk is eerlijk, Flammarion heeft nooit beweerd dat het om een zestiende-eeuwse gravure ging maar door het onderschrift leek het wel zo.


De befaamde Flammarion Gravure dateert helemaal niet in de zestiende eeuw maar werd gemaakt in 1888.

 


De cover van De Ontdekkers van Daniel Boorstin. Ook geleerde mensen kunnen zich vergissen …

door Lode Melis