JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Buitenaards leven...

Buitenaards leven, het blijft een thema dat tot de verbeelding spreekt.

Begin mei kwamen astronomen opnieuw met groot nieuws. Ze hebben 3 planeten ontdekt die cirkelen rond een dwergster. De planeten zijn ongeveer even groot als Venus en onze aarde.

Echt waar? Ja hoor, en er is nog meer: de 3 planeten liggen nog niet eens zo ver weg. Slechts 40 lichtjaar zijn ze verwijderd van de aarde. Als een lichtstraal vanaf die dwergster nu vertrekt en in onze richting zou reizen, komt ze over 40 jaar aan. Naar astronomische normen is dit een wandelingetje naar de bakker, zo kort dat je er niet eens je jas voor hoeft aan te doen.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
De dwergster heet TRAPPIST 1 en staat in het sterrenbeeld Waterman, zie sterrenkaart hierboven. 
 
Het is een extreem koele ster, wat zichtbaar wordt als je haar plaats zoekt in het Hertzsprung-Russell diagram dat je hieronder ziet. Het rode pijltje stelt TRAPPIST 1 voor. Ze valt net niet van het diagram af!

Haar absolute helderheid heeft een waarde van 18, terwijl haar temperatuur slechts 2550 Kelvin is. TRAPPIST 1 is, net als de zon, een hoofdreeksster. Door haar lage temperatuur is ze echter veel roder. Qua grootte is ze maar net een beetje groter dan Jupiter, onze planetenreus in het zonnestelsel.  Net omdat ze zo klein en koel is, kan ze ook veel langer leven dan andere sterren. Maar tot nu toe was er bij dergelijke dwergsterren nog nooit een planeet ontdekt.

TRAPPIST-telescoop van de ESO sterrenwacht op La Silla, Chili

En dan ineens, een ontdekking van 3 planeten tegelijk rond dezelfde ster! Wie al enthousiast zijn of haar verrekijker of telescoop wou tevoorschijn halen, is er aan voor de moeite. De ster is te zwak en te rood om met amateur materiaal waar te nemen. De planeten die er rond draaien, kunnen we al helemaal niet zien. Astronomen hebben haar maar kunnen ontdekken dankzij de TRAPPIST-telescoop van de ESO sterrenwacht op La Silla, Chili. Die plek ligt op 2400 m hoogte in de Atacamawoestijn. Net omdat de telescoop in de woestijn staat, heeft ze geen last van kunstmatig licht en stof, twee zaken waar astronomen een grondige hekel hebben. We mogen als Belgen ook trots zijn op dit verhaal: TRAPPIST is een Belgische telescoop, beheerd door de Universiteit van Luik. De telescoop richt zich vooral op 60 ultrakoele rode dwergen en bruine dwergen, op zoek naar planeten.

Toen TRAPPIST de ontdekking van de planeten bekend maakte, hebben andere telescopen ook hun pijlen gericht op die plek aan de hemel. Zo keek het HAWK-1 instrument van de Very Large Telescope in infraroodstraling naar de planeten. Door in infrarood te kijken kun je doorheen stof en andere obstakels in het heelal kijken. HAWK 1 ontdekte dat de planeten allemaal omlooptijden rondom hun ster hebben van een paar dagen tot maximaal 73 dagen. Als je weet dat de aarde er 365 dagen over doet om dezelfde omlooptijd rond de zon af te leggen, besef je ook hoe dicht die planeten bij hun zon staan.

Astronomen noemen de leefbare zone in een planetenstelsel ook wel het Goudlokjegebied. Het is een gebied die niet te ver, maar ook niet te dicht bij de zon staat, zodat water niet bevriest of verdampt. Het Goudlokjegebied omvat dus een temperatuurvoorwaarde tussen de 0° en 100°C. Eigenlijk staan de 3 planeten rond TRAPPIST 1 net een beetje te dicht hiervoor: de straling die ze van hun zon ontvangen is 2 tot 4 maal zo groot als wat de aarde ontvangt. Maar toch zijn astronomen optimistisch: misschien zijn delen van het planeetoppervlak wel leefbaar en zou de verste planeet misschien nog net wel binnen de leefbare zone liggen, als we een beter zicht kunnen krijgen op haar omlooptijd.

 

Links zie je geen foto, maar een artistimpression van hoe dit gebied eruit zou kunnen zien. Voorlopig weet niemand hoe dit planeetoppervlak er in werkelijkheid uitziet.

Op dit moment hebben we nog niet de juiste telescopen om de volgende stap te zetten in het onderzoek. Over een paar jaar mogen de onderzoekers zich opnieuw in de handen wrijven: de European Extremely Large Telescope zal dan met een spiegel van 39 meter de grootste optische telescoop ter wereld zijn. Tegelijk werken Amerikanen (NASA), Europeanen (ESA) en Canadezen (CSA) samen aan de James Webb Space Telescope. De lancering staat gepland in 2018. Met die twee kleppers zullen we in staat zijn om de samenstelling van de atmosfeer van die planeten te onderzoeken. Als we water vinden, dan kunnen we misschien ook biologische activiteit ontdekken. En dàt zou pas gigantisch groot nieuws zijn…

 
 
door Tine Simoens