JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

Alice en de hertogin

In 1866 schreef Lewis Carroll het bekende sprookje Alice in Wonderland. Hij vroeg aan John Tenniel om er tekeningen bij te maken. Een van de hoofdpersonages uit het sprookje is een rare hertogin. Tenniel wist direct hoe hij die hertogin zou tekenen. Hij had net een oud schilderij gezien uit 1513. Het was een werk van de Antwerpse kunstenaar Quinten Massijs. Het schilderij werd De Lelijke Hertogin genoemd omdat het een lelijke oude vrouw voorstelde. Die stond model voor de hertogin in Alice in Wonderland.

Hier zie je de eerste kennismaking van Alice met de hertogin, haar baby en de keukenmeid (John Tenniel).

Het schilderij van Quinten Massijs hangt in het museum ‘National Gallery’ in Londen.

Nu stel je je toch de vraag waarom iemand die zo lelijk was haar portret liet schilderen? Tot nu toe weet niemand wie die vrouw op het schilderij is. Ze was ongetwijfeld rijk. In het begin van de zestiende eeuw was Quinten Massijs de belangrijkste (en duurste!) schilder van Antwerpen. Oorspronkelijk was dit werk een tweeluik. Het tweede deel hangt in een museum in Parijs en stelt een man voor die er gewoon uitziet. Maar ook hij is onbekend gebleven.

Het andere deel van het tweeluik hangt in het ‘Musée Jacquemart-André’ in Parijs.

Iedereen die zijn portret liet schilderen wilde er mooi uitzien. Een schilder kon gemakkelijk je gebreken verbergen en er bestond nog geen fotografie die de realiteit toonde. Het is uniek dat we een portret hebben van iemand die zo lelijk is.

Er is lange tijd gedacht dat het schilderij een vrouwelijke nar voorstelde, maar er is niets te zien dat daarop wijst. De vrouw draagt bijvoorbeeld geen kap met belletjes. Integendeel, ze draagt chique kleren. Het schilderij is ook heel netjes afgewerkt en eigenlijk is het een meesterwerk van portretschilderkunst. Quinten Massijs zou dit nooit zo fijn geschilderd hebben als het een karikatuur was van een nar. Nee, dit is zomaar geen grapje van een renaissanceschilder. Het is een portret van iemand die er precies zo uitzag. Het wordt nog raadselachtiger als we naar dat kleine ontluikende rode bloemetje in haar hand kijken. Dat was in die tijd het symbool van verliefdheid.

In 2008 onderzocht Michael Baum het schilderij. Baum was professor geneeskunde aan de universiteit van Londen. Hij wist te vertellen dat de vrouw aan de ziekte van Paget leed, ook bekend als osteitis deformans. Dat is een ziekte die je beenderstelsel aantast. Het gevolg is dat je misvormingen krijgt.

In het geval van deze vrouw waren haar kaaksbeenderen en het been van haar bovenlip aangetast. Die ziekte gaf haar dat lelijke gezicht.

Eigenlijk was deze dame een dappere vrouw die zich durfde laten schilderen zoals ze was. Het bloemetje in haar hand is inderdaad een symbool van liefde. Want iedereen heeft recht op respect en liefde, hoe je er ook uitziet. En échte schoonheid zie je niet aan de buitenkant; die zit vanbinnen.

Leonardo da Vinci en Quinten Massijs wisselden geregeld tekeningen uit. Dit is een kopie die da Vinci maakte van de ontwerptekening van Massijs.

door Lode Melis